ایل ملکشاهی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

ایل ملکشاهی یکی از بزرگترین و مشهورترین ایل‌های کرد ایران است که شامل شعب بسیاری است. در استان ایلام عمدتا در شهرستان ملکشاهی ساکن هستند. گویش آنان کردی ایلامی[۱] است. بخش دیگری از این ایل در استان کردستان یکجانشین شده است و در شهرستان سنندج در زندگی می‌کنند. گویش آنان کردی است. این ایل بزرگترین و مشهورترین ایل پشتکوه است که از مجوع ۲۹ [۳۳] طایفه تشکیل یافته است که همگی خود را منسوب به ایل می دانند. رهبری و ریاست ایل در ملکشاهی مورثی است که به«توشمال» معروف است. گاهی مقام توشمالی بین دو بردار تقسیم می‌گردید که از طرف حکومت مرکزی رسمیت شناخته می‌شد. از وظایف عمده توشمال افزون بر حفظ امنیت و نظارت بر امور مختلف ایل که از طریق پلیس وانتظامات صورت می‌گرفت وهمچنین جمع آوری مالیات مرسوم بود.[۲][۳]ایل ملکشاهی به رشادت و انجام وحدت و بیگانه ستیزی مشهورترین ایل پشتکوه هستند.[۴]در مورد ایل پرفسور مینورسکی می نویسد: در طی قرون هفتم و هشتم، قریب به هزار خانوار ملکشاهی به ایران خدمت کرده اند و اراضی فراوانی را در قلمرو حاکمیت خود داشته اند و توانسته اند در برابر حملات و یورشهای هولاکو، تیمور و قرایوسف از این اراضی دفاع کنند.[۵]همچنین در دوران دفاع مقدس مردم ایل ملکشاهی نقش به سزایی در مقابله با ارتش رژیم بعث عراق داشتند و با رشادت بی نظیر خود در دفاع از مرزهای غربی ایران، شهدای بی شماری را تقدیم میهن خود نمودند. ایل ملکشاهی در این دوران محور ملکشاهی- شوهان را حفاظت می نمود. طوایف خمیس، رسول وند ، کاظم بگ ، نقی ، گلان ، روسگه ، خلیل وند، حسین بگ ، علی نظر ، شکربگ ، قیطول، کلوند ، کل کل ، کناریوند ، باولگ و... هرکدام تپه ای در اختیار راشتند. این طوایف تلفات فراوانی به دشمن وارد آوردند و حتی مناطقی از خاک عراق را تصرف نمودند.[۶]

نظام سنتی ایل بر اساس خویشاوندی استوار بوده و همانند دیگر ایل‌ها، پدر تبار می‌باشند. حشمت الله طبیبی در کتاب جامعه شناسی و مردم شناسی ایلات و عشایر ساخت سنتی ایل ملکشاهی را به صورت: ایل← طایفه← بنه مال←مال ترسیم کرده و ایرج افشار در کتاب نگاهی به ایلام آن را به صورت ایل← طایفه← تیره←مال← خانوار.


طوایف ایل ملکشاهی

این ایل به دو قسمت چمزی و گچی تقسیم بندی می شود و هرکدام دارای چندین طایفه است.


ملکشاهی چمزی: ۱- خمیس ۲- روسگه ۳- نظربگ (نقی) ۴- کاظم بگ ۵- خداداد ۶- ملگه ۷- کلگه ۸- شکر بگ ۹- حسین بگ ۱۰- خرزینوند ۱۱- قیطولی ۱۲- گلان ۱۳- کله وند ۱۴- کینانیه ۱۵- خلیل وند ۱۶- کناری وند ۱۷- گراوندی ۱۸- سرالیوند ۱۹- شه میر و کل کل ۲۰- باباهای پیرمحمد ۲۱- کوگر ۲۲- سیه گه ۲۳- جمعه ۲۴- حمانه و کول ۲۵- نقی


ملکشاهی گچی: ۲۶- رسولوند ۲۷- باولگ ۲۸- خیرشه ۲۹- کوکی ۳۰- دوقرصه ۳۱- قیطول وحلاج ۳۲ خلف ۳۳- قطره سیه .[۷]


مشاهیر ایل ملکشاهی

از بزرگان این ایل می‌توان به توشمال حاج فرامرز اسدی از مشاهیر استان ایلام ،ریاست ایل ملکشاهی و اولین بخشدار ملکشاهی و شاه محمد یاری رهبر قیام مردم ایلام در عصر رضا شاه اشاره نمود.[۸] توشمال حاج فرامرز اسدی در سال ۱۳۲۰ و بعد از جنگ جهانی دوم که کشور ما تحت تسلط بیگانگان بود از سوی دولت مرکزی به عنوان رییس العشایر و حاکم کل پشتکوه منصوب شد. در این زمان منطقه پشتکوه و استان ایلام که قسمتی از استان کرمانشاهان بود از امن ترین مناطق کشور محسوب می‌شد و حاج فرامرز در کل استان حکمیت داشتند.[۹] از دیگر بزرگان این ایل می‌توان از مرحوم توشمال نامدار ، مرحوم توشمال شهباز ، مرحوم توشمال صحبت ، مرحوم حسن خان ملکشاهی اولین نماینده مردم استان قبل از انقلاب ، مرحوم موسی اسدی اولین رئیس فرهنگ ملکشاهی ، مرحوم کدخدا دارابگ اکبری از طایفه ر سول وند ، مرحوم کدخدا قنبربگ از طایفه کاظم بگ ، حاج عباس عزیزیان ، مرحوم شیرخان تاب از طایفه خمیس ، مرحوم کدخدا دارابگ از طایفه روسگه، مرحوم توشمال مامگه و مرحوم توشمال عبدالحسین حاجی زاده از طایفه خیرشه گچی ، مرحوم کدخدا میرزا حسین سلیمانی از طایفه کوکی گچی ، مرحوم سهیل بگ کدخدای طایفه شیره میر، مرحوم عزیز الحاج نماینده دولت عراق در سازمان بین المللی یونسکو از طایفه قیطول قیطاس ، مرحوم میرزا محمد تقی قیطاسی ، مرحوم محمد علی و مرحوم عبد از طایفه شکر بگ، مرحوم کدخدا منصوربگ از طایفه جمعه، مرحوم کدخدا قیسی رحیمی از طایفه خمیس ، مرحوم کدخدا کرم از طایفه خلیل وند، مرحوم میر بهرام از طایفه خرزینوند، مرحوم محمد علی لت ور، مرحوم توشمال کاظم، مرحوم توشمال محمد علی خان خمیس ، مرحوم توشمال کریم خان ، مرحوم محمد کریم از طایفه حسین بگ ، مرحوم کدخدا موخان از دو قرصه ، مرحوم کدخدا علی خان از طایفه خلف گچی ، مرحوم داراخان داراخانی و مرحوم علی پاشا داراخانی ، مرحوم حاج شیرمحمد از طایفه باباهای پیر محمد ، ملگه و موسی فرزندان خمیس پهلوانان ایران زمین در دربار نادر شاه افشار و سرداران سپاه شاهزاده محمد علی میرزا دولتشاه در نبرد با امپراتوری عثمانی اشاره کرد.[۱۰][۱۱]

فتح نامه نیاکان حاج فرامرز اسدی و بزرگان ایل ملکشاهی به پاس غلبه بر امپراتوری عثمانی و غصب زمین های اراضی پلاک 52 پل کنار و دول زرد ( زمین های گرمسیر استان ایلام) توسط منابع طبیعی

این زمین ها به مساحت 1700 هکتار ملک آبا و اجدادی حاج فرامرز اسدی بوده است که طی فرمانی از طرف فتحعلی شاه قاجار و با دستخطی از سوی شاهزاده محمدعلی میرزا دولتشاه فرزند ارشد شاه ( این فرمان در میان بزرگان ایل ملکشاهی به فتح نامه معروف است.)[۱۲]، به تاریخ ماه ذوالحجه سال 1236 هجری قمری مطابق سال 1199 هجری شمسی به پاس رشادت ایل ملکشاهی در نبرد با متجاوزان عثمانی و تسخیر سلیمانیه ، زور ، موصل و کرکوک و سامرا و محاصره نمودن بغداد از شهرهای امپراتوری عثمانی به پهلوان موسی خمیس و ملگه از اجداد حاج فرامرز اسدی و ایل ملکشاهی داده شده بود. [۱۳][۱۴][۱۵] در این نبرد صد سوار مشهور از ایل ملکشاهی چمزی و صد مبارز چماق به دست از ایل ملکشاهی چمزی (که بعدها به پاس رشادتشان و استفاده از چماق و گرز در این نبرد به طوایف گرزدین وند مشهور شدند، که عبارتند از: طوایف خمیس ، کاظم بگ ، نقی ، حسین بگ ، رستم بگ ، شه میر ، خداداد) و به سرداری پهلوان موسی و ملگه خمیس در رأس سپاه ایران قرار گرفتند.[۱۶] حاج فرامرز اسدی پس از کودتای سال 1332هجری شمسی این زمین ها را طبق سند شماره 566 و به تاریخ 13 خردادماه 1335 در اداره ثبت اسناد استان کرمانشاهان به نام خود ثبت نموده بود. اما پس از انقلاب این زمین ها بدون هیچ دلیل قانونی توسط اداره منابع طبیعی استان ایلام مصادره گردید و به اشخاص دیگری تحویل داده شد.


فتح نامه فتحعلی شاه قاجار از سوی شاهزاده محمد علی میرزا دولتشاه به پهلوان موسی خمیس و ملگه اجداد حاج فرامرز اسدی به پاس پیروزی بر سپاه امپراتوری عثمانی و تصرف شهرهای سلیمانیه ، زور ، موصل ، کرکوک و سامرا و محاصره بغداد به تاریخ ذوالحجه 1236 هجری قمری مطابق با 1199هجری شمسی


توشمال حاج فرامرز اسدی حاکم پشتکوه و ریاست ایل ملکشاهی


شاه محمد یاری رهبر قیام ایلام در عصر رضا شاه و کدخدای طایفه نقی ایل ملکشاهی


موسی اسدی اولین رئیس فرهنگ ملکشاهی فرزند توشمال حاج فرامرز اسدی
حسن ملکشاهی نماینده استان ایلام در مجلس شورای ملی و از بزرگان طایفه گلان ایل ملکشاهی





















منبع

  1. Jump up ↑ I. Kamandar Fattah, Les Dialectes kurdes méridionaux: étude linguistique et dialectologique. Louvain, Peeters, 2000, p. 30-31
  2. Jump up ↑ جامعه شناسی ایلات وعشایر. حشمت الله طیبی. تهران: انتشارات دانشگاه تهران. 1380، ص329.
  3. Jump up ↑ نصرالله کسرائیان. کردهای ایران. تهران: نامۀ خود نویسنده، 1372، ص17
  4. Jump up ↑ رستم رفعتی. انساب شهری و عشایری استان ایلام. ایلام: انتشارات برگ آذین، 1386.ص335
  5. Jump up ↑ مینورسکی.الكورد في دائرة المعارف الاسلامية ، ص84.
  6. Jump up ↑ دوستعلی آذوق. روز شمار جنگ در استان ایلام. ایلام: انتشارات جوهر حیات، 1390. ص28.
  7. Jump up ↑ رستم رفعتی.سلسله انساب شهری و عشایری استان ایلام. ایلام : انتشارات برگ آذین، 1386. ص 335.
  8. Jump up ↑ قیام ایلام در عصر رضا شاه. عباس محمد زاده. ایلام: انتشارات زانا، 1389، چاپ دوم. ص 102 و 123.
  9. Jump up ↑ سلسله انساب شهری و عشایری استان ایلام. رستم رفعتی. ایلام: انتشارات برگ آذین، 1386. ص 335 و ص 343.
  10. Jump up ↑ رستم رفعتی، سلسله انساب شهری و عشایری استان ایلام. ایلام: انتشارات برگ آذین، 1385. ص 335-355
  11. Jump up ↑ ایرج افشار سیستانی.ایلام و تمدن دیرینۀ آن. تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1380.
  12. Jump up ↑ قیام ایلام در عصر رضا شاه. عباس محمد زاده. ایلام: انتشارات زانا، 1389. چاپ دوم. ص 28
  13. Jump up ↑ تاریخ روضه الصفای ناصری، هدایت، رضا قلی خان. جلد 9، تهران: انتشارات اساطیر، 1380. ص7780.
  14. Jump up ↑ ایران در دوره سلطنت قاجار. علی اصغر شمیم. تهران: انتشارات مدبر، 1375. صص118-119.
  15. Jump up ↑ ایلام و تمدن دیرینۀ آن. ایرج افشار سیستانی. تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1380.ص100.
  16. Jump up ↑ رستم رفعتی. انساب شهری و عشایری استان ایلام. ایلام: انتشارات برگ آذین، 1386. ص 29.
  • قیام ایلام در عصر رضا شاه، عباس محمد زاده. ایلام: انتشارات زانا، ۱۳۹۰، چاپ دوم.
  • سلسله انساب شهری و عشایری استان ایلام. رستم رفعتی. ایلام: انتشارات برگ آذین،۱۳۸۶
  • نگاهی به ایلام. ایرج افشار سیستانی. تهران: نشر هنر، بهار ۱۳۶۶.
  • ایلام و تمدن دیرینۀ آن. ایرج افشار سیستانی. تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1380.
  • ایران در دوره سلطنت قاجار. علی اصغر شمیم. تهران: انتشارات مدبر، 1375.
  • تاریخ روضه الصفای ناصری، هدایت، رضا قلی خان. جلد 9، تهران: انتشارات اساطیر، 1380.
  • جامعه شناسی ایلات وعشایر. حشمت الله طیبی. تهران: انتشارات دانشگاه تهران،۱۳۸۰.
  • واژه ملکشاهی در لغتنامه دهخدا.
  • الکورد فی دائره المعارف الاسلامیه. مینورسکی.
  • جغرافیای سیاسی کیهان ص. ۶۸
  • کردهای ایران. نصرالله کسرائیان. تهران: نامۀ خود نویسنده، 1372.
  • روز شمار جنگ در استان ایلام.دوستعلی آذوق. ایلام: انتشارات جوهر حیات، 1390.

== پیوند به بیرون ==